Երկաթե շատրվան Գյումրիում՝ խորհրդային մոդեռնիզմի լքված ճարտարապետական հուշարձան
Գյումրի քաղաքի ծայրամասում գտնվող երկաթե շատրվանը կատակով անվանում են «ՉԹՕ»։ Փաստորեն, սա շատրվան է, որը կառուցվել է 1982 թվականին ճարտարապետ Արթուր Թարխանյանի նախագծով և գործել ընդամենը վեց տարի։
Արթուր Թարխանյանը հայտնի է առաջին հերթին այնպիսի աշխատանքներով, ինչպիսիք են Ծիծեռնակաբերդի հուշահամալիրը, Զվարթնոց օդանավակայանը, Երևանի Երիտասարդական պալատը և այլն: Թարխանյանի ստեղծագործական մեթոդը հետաքրքիր է ճարտարապետական կոնցեպտների զարմանալի հավասարակշռությամբ։
Գյումրիի շատրվանը վառ օրինակ է, թե որքան ֆունկցիոնալ են ճարտարապետի նախագծերը: Երկաթե կառուցվածքը, նույնիսկ առանց ջրամատակարարման, շատ արտահայտիչ է խոսում օբյեկտի գործառույթի մասին։ Մետաղական թիթեղները բացվում են թիթեռի թևերի պես՝ տեսողականորեն վերարտադրելով նրբագեղ բնական ձևը՝ միաժամանակ մեծապես ամրացնելով այն օգտագործվող նյութերով: Բարեկամության շատրվանի ամրության մասին է վկայում նաև այն, որ այն գործնականում միակ ճարտարապետական շինությունն է, որը պահպանվել է տարածաշրջանում 1988 թվականի Սպիտակի ավերիչ երկրաշարժից հետո։ Փաստորեն դրանից հետո շատրվանը դադարել է գործել՝ աշխատելով ընդամենը վեց տարի։
Այսօր Գյումրիի երկաթե շատրվանը պետության կողմից պահպանվող ճարտարապետական հուշարձան չէ. ճարտարապետի դուստր Անահիտ Թարխանյանը ձեռնամուխ է եղել արվեստի նմուշի վերականգմանը, որն իր պատմության շնորհիվ դարձել է Հայաստանի ժողովրդի համար տոկունության ոչ պաշտոնական խորհրդանիշ։ Խորհրդային շրջանի արթ-արվեստի բացառիկ այս նմուշը նույնիսկ հենց այս տեսքով, ժանգոտված մետաղներով, չի դադարում հետաքրքրել քաղաք այցելող հյուրերին:
Շենքի անվանումը՝ Բարեկամության շատրվան (Երկաթե շատրվան Գյումրիում)
Ճարտարապետ՝ Արթուր Թարխանյան
Կառուցման ժամանակը՝1982թ
Գտնվելու վայրը՝ Գյումրի, Հայաստան